Տնային

1. Հաստատի՛ր կամ հերքի´ր (այո՛, ո՛չ) պնդումները H₂S քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի վերաբերյալ.

ա) բարդ նյութ է. Այո

բ) քիմիական բանաձևն արտասանվում է հաշ-ես. Ոչ

գ) մոլեկուլում տարրերի զանգվածների հարաբերությունն է 1:16 Այո

դ) մոլեկուլում տարրերից մեկի A=16: Ոչ

2. Նյութի քիմիական բանաձևի արտասանությունն է հաշ-2-էս-0-3.

ա) գրի՛ր այդ նյութի բանաձևը.
H₂SO³

բ) հաշվի՛ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.
2+32+48=82

գ) որոշի՛ր նյութի մոլեկուլի իրական զանգվածը (զ.ա.մ.).

դ) հաշվի՛ր էս արտասանությամբ տարրի զանգվածային բաժինը (%):
H₂SO₃
H=1×2=2
S=32
O=16×3=48
1×2+32+48=82
2/82×100%=2.44%
32/82×100%=39.02%
15/82×100%=58.54%

3. Արտածի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե մոլեկուլում ω(S) = 40%, ω(0) = 60% :
40/32=1,25

4. Որոշի՛ր ծծումբ տարրի զանգվածային բաժինը (%) այն միացությունում, որի մոլեկուլում ծծմբի ատոմների թիվը մեկ է, թթվածնինը՝ ծծմբի ատոմների թվից չորս անգամ մեծ, իսկ ջրածնինը` թթվածնի ատոմների թվից երկուսով պակաս: Պատասխանում ներկայացրո՛ւ

ա) նյութի բանաձևը.
H₂SO₄

բ) տարրի զանգվածային բաժինը (%) հարյուրերորդական թվի ճշտությամբ:
32.65%

Դասարանական

Վալենտականություն էջ 100 https://youtu.be/Vm0X1bJwGOI?feature=shared

առաջադրանք էջ 103

Դաս 5.1 Աշխարհի բնակչության թիվը և շարժը, 5.2′ Բնակության վերարտադրությունը: ժողովրդագրական քաղաքակնություն

Դասի հղումը

Անդաստան

Արևելյան կողմն աշխարհի
Խաղաղությո՜ւն թող ըլլա…
Ո՛չ արյուններ, քրտինք հոսին
Լայն երակին մեջ ակոսին.
Ու երբ հնչե կոչնակն ամեն գյուղակի՝
Օրհներգությո՜ւն թող ըլլա:

Արևմտյան կողմն աշխարհի
Բերրիությո՜ւն թող ըլլա…
Ամեն աստղե ցող կայլակի,
Ու ամեն հասկ ձուլե ոսկի.
Եվ ոչխարներն երբ սարին վրա արածանին՝
Ծիլ ու ծաղի՜կ թող ըլլա:

Հյուսիսային կողմն աշխարհի
Առատություն թող ըլլա…
Ոսկի ծովուն մեջ ցորյանին
Հավետ լողա թող գերանդին.
Ու լայն ամբարն աղուններուն երբ բացվի՝
Բերկրությո՜ւն թող ըլլա:

Հարավային կողմն աշխարհի
Պտղաբերում թող ըլլա…
Ծաղկի՜ մեղրը փեթակներուն,
Հորդի գինին բաժակներուն.
Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի՝
Սիրերգությո՜ւն թող ըլլա:

1. Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերն ու բառարանի օգնությամբ բացատրիր:
   Ակոս-Երկար գծաձև փոս հողի վերին շերտում, որ բացում է խոփը:
   Կայլակ-Կաթիլ
   Բերկրություն-Ցնծություն
   Բերրիություն-պտղաբերություն
   կոչնակ-Եկեղեցի հրավիրող կոչնազանգ:
   Հասկ-ցորենի գլխիկի մասը
   Ամբար-պահեստ, որտեղ հացահատիկ են պահում
   
2. Բանաստեղծությունից դուրս գրի՛ր փոխաբերությունները։
   Լայն երակին մեջ ակոսին, Ամեն աստղե ցող կայլակի, Ամեն հասկ ձուլե ոսկի, Ոսկի ծովուն մեջ ցորյանին, Հավետ լողա թող գերանդին, Ծաղկի մեղրը փեթակներուն, Հորդի գինին բաժակներուն, Սիրերգություն թող ըլլա

3. Առանձնացրու մաղթանքները. դրանցից ո՞րն ես համարում ամենակարևորը. ինչո՞ւ:
խաղաղություն թող ըլլա, օրհներգություն թող ըլլա, բերրիություն թող ըլլա, ծիլ ու ծաղիկ թող ըլլա, առատություն թող ըլլա, բերկրություն թող ըլլա, պտղաբերում թող ըլլա, սիրերգություն թող ըլլա

Ես ամենակարևորը համարում եմ խաղաղությունը, որովհետև եթե խաղաղություն չլինի, մարդիկ չեն կարող հանգիստ ապրել, աշխատել, ստեղծագործել և ուրախ լինել։

Ունենք եռանկյունը A, B, C: Ըստ պայմանի՝ AB<BC, BC<AC: Ապացուցեք, որ AC-ն փոքր է AB+BC:
AC<AB+BC

Դիտարկենք ABD և DBC եռանկյունները։ AB>BC: Եռանկյունի ABD – ից AB ավելի մեծ է քան AD: Եռանկյունի DBC-DB ավելի մեծ է BC:
AB+BC>AC

Հայոց այբուբենը ստեղծվել է 405 թվականին և համարվում է հայ ժողովրդի պատմության ամենակարևոր ձեռքբերումներից մեկը։ Այդ ժամանակ Հայաստանը գտնվում էր քաղաքական և մշակութային բարդ վիճակում․ երկիրը հաճախ ենթարկվում էր տարբեր ազդեցությունների, իսկ պետական ու եկեղեցական կյանքում օգտագործվում էին հիմնականում հունարեն և ասորերեն լեզուները։ Սա մեծ խնդիր էր, որովհետև ժողովրդի մեծ մասը այդ լեզուները չէր հասկանում, և արդյունքում մարդիկ չէին կարողանում լիարժեք կարդալ կրոնական գրքեր կամ մասնակցել եկեղեցական արարողություններին։

Այս իրավիճակում առաջացավ անհրաժեշտություն ստեղծելու հայերեն գիր։ Նպատակը միայն գրել սովորելը չէր․ հիմնական նպատակն էր, որ հայ ժողովուրդը կարողանա իր սեփական լեզվով կրթվել, հասկանալ քրիստոնեական ուսմունքը և պահպանել իր մշակույթը։ Սկզբում փորձ արվեց օգտագործել արդեն հայտնի նշանագրեր, որոնք կոչվում էին «Դանիելյան գրեր»։ Դրանք համարվում էին ինչ-որ ձևով հայերենին համապատասխան գրեր, բայց շուտով պարզվեց, որ դրանք չեն կարողանում արտահայտել հայերենի բոլոր հնչյունները։ Հայերենը շատ հարուստ էր ձայնային համակարգով, և այդ գրերը չափազանց սահմանափակ էին։

Այդ պատճառով սկսվեց նոր, լիարժեք այբուբենի ստեղծումը։ Մաշտոցը մի խումբ աշակերտների հետ ուղևորվեց Եդեսիա և Սամոսատ, որոնք այդ ժամանակ մշակութային կարևոր կենտրոններ էին։ Այնտեղ նա ուսումնասիրեց տարբեր ժողովուրդների գրային համակարգերը՝ հատկապես հունարենն ու ասորերենը։ Նա ուշադրություն դարձրեց, թե ինչպես են կառուցված տառերը, ինչպես են արտահայտվում հնչյունները և ինչպես կարելի է ստեղծել արդյունավետ գրային համակարգ։ Սակայն նա չպատճենեց ոչ մի այբուբեն, այլ ստեղծեց բոլորովին նոր համակարգ, որը ամբողջությամբ համապատասխանում էր հայերենի հնչյուններին։

Նոր այբուբենի ստեղծման ամենաբարդ մասը հենց այն էր, որ հայերենն ուներ հնչյուններ, որոնք չկային այլ լեզուներում։ Դրա համար յուրաքանչյուր հնչյունի համար պետք էր գտնել համապատասխան տառ։ Սա շատ դժվար և պատասխանատու աշխատանք էր, որովհետև սխալ կառուցված այբուբենը չէր կարող երկար գոյատևել կամ ճիշտ փոխանցել լեզուն։

Սկզբնական շրջանում հայոց այբուբենը ուներ 36 տառ՝ 7 ձայնավոր և 29 բաղաձայն։ Այս տառերը բավարար էին գրեթե ամբողջ լեզուն գրելու համար։ Սակայն ժամանակի ընթացքում լեզուն զարգացավ, և անհրաժեշտություն առաջացավ ավելացնելու ևս մի քանի տառ։ Հետագայում ավելացվեցին «Օ» և «Ֆ» տառերը, իսկ «ու»-ն նույնպես դարձավ առանձին տառային միավոր։ Այս փոփոխություններից հետո ձևավորվեց ժամանակակից 39 տառանոց հայոց այբուբենը։

Հայոց այբուբենը դարձավ ոչ միայն գրային համակարգ, այլ նաև ազգային ինքնության պահպանման հիմնական միջոց։ Դրա շնորհիվ սկսվեց մեծ թափով զարգանալ հայ գրականությունը։ Թարգմանվեցին բազմաթիվ կրոնական և գիտական գրքեր, ստեղծվեցին պատմական աշխատություններ, և հայերենը դարձավ լիարժեք գրավոր լեզու։ Դա նաև օգնեց պահպանել հայ ժողովրդի մշակույթը և ինքնությունը դարերի ընթացքում, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ երկիրը գտնվում էր ծանր պայմաններում։

Հայոց այբուբենը սկսվում է «Ա»-ով, որովհետև դա լեզվի ամենահիմնական, ամենահեշտ և ամենաբնական հնչյուններից մեկն է։ Այն համարվում է սկիզբի խորհրդանիշ, որովհետև շատ լեզուներում «ա» հնչյունը կապված է բացման, սկզբի և առաջին քայլի գաղափարի հետ։ Այն նաև շատ հեշտ է արտասանել, և երեխաները սովորաբար հենց դրանով են սկսում խոսել կամ սովորել լեզուն, այդ պատճառով էլ այն դարձել է առաջին տառը։

Այբուբենը վերջանում է «Ք»-ով, որպեսզի ստեղծվի ամբողջական, փակ և տրամաբանական համակարգ։ Սա նշանակում է, որ այբուբենն ունի հստակ սկիզբ և ավարտ։ «Ա»-ից սկսելով և «Ք»-ով ավարտելով՝ ամբողջ հնչյունային համակարգը ընդգրկվում է մեկ շարքի մեջ։ Սա նաև ուսուցման համար շատ հարմար է, որովհետև սովորողը քայլ առ քայլ անցնում է ամբողջ այբուբենով՝ սկսելով առաջին տառից և հասնելով վերջինին։

Այս կառուցվածքը նաև ունի խորհրդանշական իմաստ․ այն ցույց է տալիս, որ լեզուն ամբողջական համակարգ է՝ սկիզբով և ավարտով, որտեղ յուրաքանչյուր տառ ունի իր տեղը և արժեքը։ Հայոց այբուբենը մինչ այսօր պահպանվել է գրեթե անփոփոխ, և այն համարվում է աշխարհի ամենահին և ամենակայուն այբուբեններից մեկը, որը դեռ ակտիվ օգտագործվում է։